Oyun Terapisinde Kontrol Halkası Etkinliği

Oyun terapisi (çocuk terapisi) sürecinde kullanılan kontrol halkası etkinliği, dezavantajlı ya da zorlayıcı yaşam olayları yaşayan çocuk ve ergenlere farkındalık kazandırmak için oldukça işlevsel bir yöntemdir. Samsun’da psikolog desteği sunan bir uzman olarak bu yazıda, kontrol halkası çalışmasının ne olduğunu, kimlerle ve nasıl uygulanabileceğini detaylı biçimde anlatacağım.

Kontrol halkası, uygulanması kolay, az malzeme gerektiren ve çocukların somut örnekler üzerinden “neleri kontrol edebildiklerini, nelerin ise kontrolleri dışında olduğunu” görmelerine yardımcı olan bir oyun terapisi tekniğidir. İngilizce kaynaklarda “The Circle of Control” ismiyle de karşımıza çıkabilir ve farklı Türkçe çevirilerle kullanılabilir.

Kontrol Halkası Kimlere Uygulanır?

Genç bireyler, özellikle de çocuklar ve ergenler, çevrelerinden yoğun şekilde etkilenirler; fakat çoğu zaman hayatlarındaki pek çok şeyi kontrol edemediklerinin farkında değildirler. Bu durum, yaşanan olumsuzluklar karşısında kendilerini gereğinden fazla suçlamalarına ve çaresizlik hissetmelerine yol açabilir.

Kontrol halkası etkinliği özellikle şu durumlarda oldukça yararlıdır:

• Ebeveynleri sık sık kavga eden ya da boşanma süreci yaşayan çocuk ve ergenler
• “İstiyorum ama başaramıyorum” diyen, kendini yetersiz veya güçsüz hisseden danışanlar
• Bireysel farkındalık grupları, sınıf içi çalışmalar ve psikoeğitim grupları
• Kaygı, kontrol ihtiyacı ve suçluluk duygusu yüksek olan çocuk ve ergenler

Bu çalışma sayesinde çocuklar; hayatlarında neleri kontrol edebildiklerini görsel olarak ayırt etmeyi, hangi alanlarda sorumluluk alabileceklerini ve hangi konularda kendilerini suçlamalarının gereksiz olduğunu anlamayı öğrenirler.

Kontrol Halkası İçin Gerekli Malzemeler

Kontrol halkası etkinliği oldukça basit malzemelerle uygulanabilir:

• Oyuncak bir halka, halat veya yere çizilmiş büyük bir daire
• Küçük kağıt parçaları (post-it veya kartlar)
• Tercihen, daha büyük gruplar veya sınıf ortamı için kağıt çıktılar ve hazır listeler

Etkinliği sınıf ortamında, grup terapisinde veya bireysel seanslarda kolaylıkla uyarlayabilirsiniz. Büyük gruplarla çalışırken her çocuğa bir kontrol halkası şablonu vererek, rahat ve düzenli bir şekilde çalışmalarını sağlayabilirsiniz.

Oyun Terapisinde Kontrol Halkası Nasıl Uygulanır?

Kontrol halkası, bir dışsallaştırma etkinliğidir. Amaç; çocuğun zihninde dolaşan duygu ve düşünceleri somutlaştırarak, neleri yönetebileceğini ve neleri yönetemeyeceğini fark etmesini sağlamaktır.

Uygulama adımları genel olarak şu şekildedir:

1. Danışandan, hayatında kontrol edebildiği ve edemediği şeyleri düşünmesini istersiniz.
2. Kontrol edebildiği durumları küçük kağıtlara yazarak halkanın içine bırakmasını söylersiniz.
3. Kontrol edemediği durumları ise halkanın dışına yerleştirmesini istersiniz.
4. Her bir kağıdı birlikte değerlendirerek, “Bu gerçekten senin kontrolünde mi, yoksa kontrolünün dışında mı?” sorusu üzerinde konuşursunuz.

Örneğin psikoterapist, çocuğa şu şekilde açıklama yapabilir:

“Hayatta bazı şeyler bizim kontrolümüz altındadır. Örneğin; ebeveynler araba kullanırken gidecekleri yeri seçebilirler. Ama uçağa binmişlerse pilota yön gösteremezler. Taksi şoförüne ‘Ben burada inmek istiyorum’ diyebilirsin. Bu senin kontrolündedir. Ama uçağın pilotuna ‘Beni köşede bırak’ diyebilir misin? Burada bir halkamız var. Kendi hayatında neleri kontrol edebiliyorsan onları halkanın içerisine yazabilir misin? Kontrol edemediğin şeyleri de halkanın dışına yazabilirsin.”

Bu anlatım, çocuğun “kontrol” kavramını somutlaştırmasına ve gündelik yaşama uyarlamasına yardımcı olur.

Grup Terapisinde ve Sınıf Ortamında Kontrol Halkası

Kontrol halkası etkinliği, sadece bireysel oyun terapisi seanslarında değil, grup terapisi ve psikoeğitim çalışmalarında da rahatlıkla kullanılabilir. Grup ortamında şu şekilde uyarlanabilir:

• Tahtaya büyük bir halka çizilir.
• Grup üyeleri, belirlenen temaya göre kontrol edebildikleri ve edemedikleri durumları post-it’lere yazar.
• Kontrol edebildiklerini halkanın içine, kontrol edemediklerini ise dışına yapıştırırlar.
• Grup paylaşımlarıyla birlikte, benzer duygular yaşayan çocukların yalnız olmadıklarını fark etmeleri sağlanır.

Ayrıca, küçük kartlara farklı yaşam durumları yazıp çocuklardan bu durumları değerlendirmelerini isteyebilirsiniz. Örneğin:

• “Sınavlarından birinden düşük not aldın. Bu durumda neleri kontrol edebilirsin? Neleri kontrol edemezsin?”
• “Arkadaşından ödünç aldığın oyuncak kırıldı. Bu olayda neleri kontrol edebilir, neleri edemezsin?”

Bu tür örnekler, çocukların gerçek yaşamdan olaylar üzerinden düşünmelerini kolaylaştırır. Danışan; kendi davranışları, duyguları ve çabası üzerinde kontrolü olduğunun, fakat hava durumu, başkalarının sözleri ya da bazı dışsal koşullar üzerinde kontrolü olmadığının farkına varır.

Kontrol Edebileceklerimiz ve Kontrolümüz Dışında Kalanlar

Kontrol halkası etkinliği kağıt üzerinde uygulandığında, çocuklara bir liste vererek “neleri kontrol edebiliriz, neleri edemeyiz?” sorusunu birlikte gözden geçirebilirsiniz. Böylece hem hazır örneklerden seçim yapabilirler, hem de kendi hayatlarından yeni örnekler ekleyebilirler.

Örnek olabilecek bazı başlıklar şunlardır:

• Kar yağması ve okulun tatil olması
• Başkalarının hissettikleri ve düşündükleri
• Sınıf arkadaşlarım ve öğretmenim
• Ailem ve evdeki genel kurallar
• Görünüşüm: ten rengim, gözlerim, boyum
• Hava durumu ve resmi tatiller
• Geçmişim ve nerede doğduğum
• Okulum ve nerede yaşadığım
• Ödevlerim ve sınavlarıma hazırlanmak
• Tatilde nereye gideceğim
• Dinlemek, nazik olmak ve çaba göstermek
• Ellerimi kendime saklamak, konuşmadan önce düşünmek
• Yakın arkadaşlarım ve boş zamanlarımda yaptıklarım
• Düşüncelerim, duygularım ve davranışlarım
• Tercihlerim, sözlerim ve oyun seçimlerim
• Evdeki sorumluluklarımı yerine getirmek

Bu örnekler üzerinde birlikte çalışırken temel vurgu şudur: Hayatta bazı şeyleri kontrol edebiliriz, bazı şeyler ise sadece bizim için önemlidir ama kontrolümüz dışındadır. Hem bizim için önemli olan, hem de kontrol edebildiğimiz şeylere odaklanmak, daha sağlıklı ve dengeli bir yaşam sürmemizi kolaylaştırır.

Yetişkinlerle ve OKB Danışanlarıyla Kontrol Halkası Kullanımı

Kontrol halkası sadece çocuklara yönelik bir oyun terapisi etkinliği değildir; ergen ve yetişkin danışanlarda da başarıyla uyarlanabilir. Özellikle OKB (Obsesif Kompulsif Bozukluk) terapilerinde, düşünce ve davranışları “zorlayıcı” kategorisinden çıkarıp “önemsiz” veya “gelecek-gidecek düşünceler” kategorisine yerleştirme amacıyla kullanılabilir.

OKB tanısı olan bir danışanla, obsesyon ve kompülsiyonların ne kadarının gerçek kontrol alanında olduğu bu çalışma üzerinden ele alınabilir. Danışan; düşüncelerini dışsallaştırdığında, hangi noktada durabileceğini ve nerede kontrolü bırakması gerektiğini daha net görebilir. Böylece bir sonraki seans için de önemli bir zemin oluşturulmuş olur.

Bazı terapistler, kontrol halkasını yetişkinlerle çalışırken “Dışarıdan nasıl görünüyorum?” ve “İçeriden nasıl hissediyorum?” başlıklarıyla da kullanmaktadır. Danışanın çevrenin onu gördüğü yön ile kendi kendini değerlendirme biçimi arasındaki farklar ele alınır. Örneğin:

• “Aslında sinirleniyorum ama belli etmiyorum.”
• “Çok uysalım, fakat içimden öyle gelmiyor.”

Bu tür cümleler üzerinden gidilerek, danışanın kendini daha gerçekçi ve kabul edici bir noktadan değerlendirmesine destek olunur.

Samsun’da Oyun Terapisi ve Kontrol Halkası Çalışması

Oyun terapisi, çocukların duygularını ve düşüncelerini en doğal oldukları alan olan oyun üzerinden ifade etmelerini sağlayan, bilimsel temelli bir terapi yaklaşımıdır. Kontrol halkası ise bu yaklaşım içinde kullanılan etkili dışsallaştırma tekniklerinden biridir.

Samsun’da bir psikolog olarak; çocuk, ergen ve yetişkin danışanlarla yaptığım çalışmalarda, kontrol halkası gibi somut ve anlaşılır etkinlikleri sıkça tercih edebilirim. Bu tür uygulamalar:

• Çocuğun kendini daha iyi tanımasına,
• Sorumluluk ve kontrol alanını keşfetmesine,
• Suçluluk ve çaresizlik duygusunun azalmasına,
• Duygularını ve ihtiyaçlarını daha açık ifade edebilmesine yardımcı olur.

Çocuğunuzun veya sizin, hayatınızdaki olaylar karşısında sık sık “Benim suçum”, “Her şeyi kontrol etmek zorundayım” ya da “Ne yaparsam yapayım değişmiyor” gibi düşüncelere kapıldığınızı fark ediyorsanız, oyun terapisi ve kontrol halkası gibi yöntemlerden faydalanmak için profesyonel destek alabilirsiniz.

Samsun’da oyun terapisi, çocuk terapisi ve kontrol halkası gibi psikoterapi teknikleri hakkında daha detaylı bilgi almak isterseniz, bir uzmandan randevu oluşturarak süreci birlikte planlayabilirsiniz.