--- title: "Deprem Kaygısı ve Artçı Korkusu: Yetişkinler İçin Rehber" url: https://samsunpsikolog.net/4575-deprem-kaygisi-ve-artci-korkusu-yetiskinler-icin-rehber/ date: 2026-08-05 modified: 2026-08-05 lang: tr author: "İlknur Çalışkan Köse" description: "Deprem kaygısı nedir, artçı korkusu neden geçmez? Yetişkinlerde belirtiler, hayali sarsıntı hissi ve EMDR ile tedavi süreci klinik psikolog anlatımıyla." categories: - "Genel" image: https://img.poweredcache.net/samsunpsikolog.net/wp-content/uploads/2026/08/deprem-kaygisi.avif?rs=fit&w=1024&h=682&ssl=1 word_count: 1154 --- # Deprem Kaygısı ve Artçı Korkusu: Yetişkinler İçin Rehber ## Bilmeniz Gerekenler - Hayali sarsıntı, denge sisteminin uzun süreli alarm hâlinde aşırı duyarlılaşması sonucu ortaya çıkan yaygın bir durumdur. - EMDR terapisi, travmatik anıları silmek yerine onları geçmişe ait bir hatıraya dönüştürerek bedensel yükü azaltmayı hedefler. - Deprem kaygısı belirtileri bir ayı aştığında, günlük yaşamı kısıtladığında veya uyku düzenini bozduğunda profesyonel destek gerektirir. - Samsun Psikolog İlknur Çalışkan Köse, travma odaklı EMDR protokollerini hem yüz yüze hem de online terapi seçenekleriyle uygular. **Deprem kaygısı**, gerçekleşmiş ya da gerçekleşme ihtimali olan bir sarsıntıya karşı bedenin ve zihnin sürekli alarmda kalması durumudur. Kişi sarsıntı sırasında fiziksel olarak zarar görmemiş olsa bile, sonrasında haftalarca uyku bölünmesi, ani irkilmeler, "yine olacak" düşüncesinin zihinden çıkmaması ve olmayan bir sarsıntıyı hissetme (hayali sarsıntı) yaşayabilir. Bu, karakter zayıflığı değil; sinir sisteminin tehdidi kapatamamış olmasıdır. Türkiye gibi aktif fay hatları üzerinde bulunan bir ülkede, küçük ölçekli bir sarsıntı haberi bile geçmiş deprem deneyimlerini yeniden canlandırabilir. Samsun'da yaşayan bir kişinin Marmara'daki bir sarsıntı haberiyle çarpıntı yaşaması, hem sık görülen hem de açıklanabilir bir tepkidir. ## Deprem Kaygısı Normal mi, Ne Zaman Sorun Hâline Gelir? Bir afetin ardından tetikte olmak, sinir sisteminin doğru çalıştığının işaretidir. Sorun, alarmın kapanmamasıdır. Afet sonrası ruh sağlığı literatürü, doğrudan maruz kalan gruplarda travma sonrası stres belirtilerinin çoğunlukla **%20–40** bandında ölçüldüğünü, buna karşılık belirtilerin büyük bölümünün ilk aylarda kendiliğinden gerilediğini gösteriyor. Uzun vadede kronikleşen grup ise genellikle **%10'un altında** kalıyor. Yani çoğu kişi kendiliğinden toparlanır — ancak toparlanmayan azınlık için beklemek, iyileşmeyi hızlandırmaz. Aşağıdaki tablo, geçici tepki ile klinik desteği gerektiren tablo arasındaki farkı özetler: | Geçici stres tepkisi | Klinik destek gerektiren tablo | | --------------------- | ------------------------------ | | İlk 2–4 hafta yoğun, sonra azalır | 1 ayı aşar veya zamanla ağırlaşır | | Uyku düzeni yavaş yavaş oturur | Uykuya dalamama ve kâbuslar sürer | | Haberleri takip eder ama bırakabilir | Haber takibini durduramaz ya da tamamen kaçınır | | İşe ve rutine döner | İşe/okula gitmekte zorlanır, eve kapanır | | Sarsıntı düşüncesi rahatsız eder | Sarsıntı anı zihinde canlanır (flashback) | | Yakınlarıyla konuşabilir | Kimseye anlatamaz, yalnızlaşır | ## Yetişkinlerde Deprem Kaygısının Belirtileri **Bedensel belirtiler:** çarpıntı, göğüste sıkışma, nefes darlığı, mide bulantısı, titreme, sürekli kas gerginliği, baş ağrısı. Bu belirtiler [psikolojik sıkıntıların bedensel yansımaları](https://samsunpsikolog.net/233-psikolojinin-fiziksel-belirtileri-nelerdir/) arasında en sık görülenlerdir. **Zihinsel belirtiler:** "Ya gece olursa?" düşüncesinin döngüye girmesi, felaket senaryoları kurma, dikkat dağınıklığı, karar verememe. **Davranışsal belirtiler:** yatağı kapıya yakın kurma, giysiyle uyuma, çanta hazır bekletme, asansöre binmeme, yüksek katlı binadan taşınma isteği, deprem uygulamalarını dakikada bir kontrol etme. **Hayali sarsıntı (fantom sarsıntı):** Aslında olmayan bir titremeyi hissetmek. İç kulak ve denge sisteminin uzun süreli alarm hâlinde aşırı duyarlılaşmasıyla ilişkilidir; "aklımı kaçırıyorum" anlamına gelmez ve oldukça yaygındır. ### Panik atak mı, deprem kaygısı mı? İkisi iç içe geçebilir. Deprem kaygısında korkunun nesnesi bellidir (sarsıntı); panik bozuklukta korku çoğu zaman kendi bedensel belirtilerine yönelir. Sarsıntı haberinden sonra ani çarpıntı ve ölüm korkusuyla gelen ataklar yaşıyorsanız, [kalp krizi ile panik atağı ayırt etme](https://samsunpsikolog.net/851-kalp-krizi-mi-panik-atak-mi-ayirt-etmenin-yollari/) yazısı ilk adımda yol gösterir. Belirtileriniz gece yoğunlaşıyorsa [gece panik atakları](https://samsunpsikolog.net/863-gece-panik-ataklari-neden-olur-ve-nasil-basa-cikilir/) yazısı da işinize yarayacaktır. ## Artçı Korkusu Neden Bu Kadar Yıpratıcı? Tek ve büyük bir olayın aksine artçı sarsıntılar, tehdidi **süreğen** hâle getirir. Sinir sistemi her küçük titreşimden sonra "bitti mi, devam mı edecek?" sorusuyla yeniden alarma geçer. Bu döngü üç şeyi bozar: - **Uyku mimarisini bozar.** Derin uykuya geçiş engellenir; uykusuzluk ertesi gün duygu düzenlemeyi zayıflatır ve kaygıyı artırır. - **Belirsizliği kalıcılaştırır.** Beyin, sonu belli olmayan tehdidi bitmiş sayamaz. - **Kaçınmayı besler.** Duşa girmemek, tek başına kalmamak, binaya girmemek kısa vadede rahatlatır; uzun vadede korkuyu büyütür. Kaçınma, deprem kaygısının en güçlü yakıtıdır. Kişi her kaçındığında beyin "demek ki gerçekten tehlikeliydi" bilgisini pekiştirir. ## Kendi Başınıza Uygulayabileceğiniz 6 Adım - **Haber ve sosyal medyayı zamanlayın.** Sürekli akış takibi yerine günde iki sabit zaman belirleyin; kaynağı AFAD ve Kandilli gibi resmî kurumlarla sınırlayın. - **Somut hazırlık yapın, sonra bırakın.** Deprem çantası, buluşma noktası, eşya sabitleme. Hazırlık kaygıyı azaltır; sonsuz kontrol ise artırır. Listeyi bitirin ve kapatın. - **Nefesi uzatın, hızlandırmayın.** 4 saniye burundan al, 6 saniye ağızdan ver. Verişin alıştan uzun olması parasempatik sistemi devreye sokar. - **Bedeni topraklayın.** Ayaklarınızın yere temasını, oturduğunuz yüzeyin sertliğini fark edin. Beş duyuya dayalı 5-4-3-2-1 tekniği, flashback anında şimdiki zamana dönüşü kolaylaştırır. - **Uyku hijyenini koruyun.** Yatak saatini sabitleyin, yatakta telefon kullanmayın, gece kaygısı geldiğinde yataktan kalkıp loş bir odada bekleyin. - **Anlatın.** Deneyimi güvendiğiniz birine sözelleştirmek, hafızanın parçalı kalmasını önler. Bu, [kolektif travmanın paylaşımla hafiflemesi](https://samsunpsikolog.net/955-kulturel-travma-anlayis-ve-birliktelikle-kolektif-yaralari-iyilestirmek/) ilkesinin bireysel karşılığıdır. Bu adımlar belirtileri hafifletir ancak yerleşmiş bir travmatik anıyı tek başına çözmez. ## EMDR Terapisi Deprem Kaygısında Nasıl Çalışır? EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme), travmatik anının beyinde "işlenmemiş" hâlde saklı kalmasını hedef alır. Sarsıntı anı; ses, koku, sallanma hissi ve o anki çaresizlik duygusuyla birlikte ham bir paket olarak depolanır. Küçük bir titreşim bu paketi olduğu gibi açar — kişi kendini yeniden o anın içinde bulur. EMDR'de çift yönlü uyarım (göz hareketleri, dokunsal veya işitsel uyarım) eşliğinde anı kontrollü biçimde çalışılır. Amaç anıyı silmek değil; onu geçmişe ait bir hatıraya dönüştürmek, bedensel yükünü ve "şu anda tehlikedeyim" sinyalini düşürmektir. [EMDR'nin beyindeki bilimsel temeli](https://samsunpsikolog.net/674-emdrnin-bilimsel-temeli-beyni-nasil-iyilestirir/) bu mekanizmayı ayrıntılı açıklıyor. Tipik bir süreç şöyle ilerler: - **1–2. seans:** Değerlendirme, öykü alma, güvenli alan ve duygu düzenleme becerilerinin kurulması. - **3. seanstan itibaren:** Hedef anının işlenmesi (sarsıntı anı, enkaz görüntüsü, haber anı, çocukluktaki bir deprem hatırası). - **Sonraki aşama:** Bugünkü tetikleyicilerin (haber, titreşim, asansör) ve gelecek senaryolarının çalışılması. Tek bir travmatik olayda süreç genellikle **6–10 seans** civarında planlanır; birden fazla afet deneyimi veya eşlik eden kayıp varsa daha uzun sürebilir. Zaman kısıtı olan danışanlar için [hızlandırılmış EMDR](https://samsunpsikolog.net/samsun-emdr-psikologu/hizlandirilmis-emdr/) programı da uygulanabilir. Ayrıntılı çerçeve için [travmalar için EMDR](https://samsunpsikolog.net/samsun-emdr-psikologu/travmalar-icin-emdr/) ve [kaygı ve fobiler için EMDR](https://samsunpsikolog.net/samsun-emdr-psikologu/kaygi-fobi-icin-emdr/) sayfalarına göz atabilirsiniz. ## Evde Çocuk Varsa Yetişkinin kaygısı çocuğa doğrudan geçer; çocuklar tehdidi ebeveynin yüz ifadesinden okur. Kendi düzenlenmeniz, çocuğunuz için de en etkili müdahaledir. Çocuğunuzla nasıl konuşacağınız, hangi cümlelerden kaçınmanız gerektiği ve çocuklarda EMDR uygulaması için [deprem korkusu yaşayan çocuğa nasıl yaklaşılır](https://samsunpsikolog.net/4369-deprem-korkusu-yasayan-cocuga-nasil-yaklasilir-emdr-rehberi/) rehberini okuyun. ## Ne Zaman Randevu Almalısınız? Aşağıdakilerden biri varsa profesyonel destek almanız önerilir: - Belirtiler 1 ayı aştı ve günlük yaşamı kısıtlıyor - Uyku düzeniniz haftalardır kurulmuyor - Çalışma, sürüş veya eve girme gibi işlevleriniz bozuldu - Alkol veya sakinleştirici kullanımınız arttı - Sarsıntı anı zihninizde canlanmaya devam ediyor - Kendinize zarar verme düşünceleriniz var → **acil durumlarda 112'yi arayın** Nerede durduğunuzu görmek için [stres düzeyi ölçme testi](https://samsunpsikolog.net/2787-stres-duzeyi-olcme-testi-ne-kadar-stres-altindayim/) ve [psikolojik sağlık testi](https://samsunpsikolog.net/3318-psikolojik-saglik-testi-psikoterapiye-ihtiyacim-var-mi/) fikir verebilir. Bu testler tanı koymaz; yönlendirme amaçlıdır. Samsun ve çevresinde yüz yüze, Türkiye'nin her yerinden [online terapi](https://samsunpsikolog.net/online-psikolog/) ile destek alabilirsiniz. [Randevu oluşturmak](https://samsunpsikolog.net/samsun-psikolog-randevu-al/) için iletişime geçin. ## Sıkça Sorulan Sorular ### Deprem kaygısı nedir? Deprem kaygısı, yaşanmış ya da yaşanma ihtimali olan bir sarsıntıya karşı sinir sisteminin sürekli alarmda kalması durumudur. Çarpıntı, uyku bölünmesi, aşırı irkilme, felaket senaryoları ve kaçınma davranışlarıyla kendini gösterir. Fiziksel zarar görmemiş kişilerde de ortaya çıkabilir. ### Depremi yaşamadım ama çok korkuyorum, bu normal mi? Evet. Kaygı için doğrudan maruziyet şart değildir. Yoğun haber ve görüntü takibi, yakınların anlatıları ve önceki deprem anıları dolaylı travmatizasyona yol açabilir. Belirtiler bir ayı aşıyor ve işlevselliği bozuyorsa destek almak gerekir. ### Artçı korkusu ne kadar sürer? Çoğu kişide artçıların seyrekleşmesiyle birlikte 2–6 hafta içinde belirgin biçimde azalır. Bir ayı aşan, ağırlaşan ya da uyku ve çalışma düzenini bozan tablolar klinik değerlendirme gerektirir. ### Olmayan sarsıntıyı hissediyorum, bir sorunum mu var? Hayır. "Hayali sarsıntı" olarak bilinen bu durum, denge sisteminin uzun süreli alarm hâlinde aşırı duyarlılaşmasından kaynaklanır. Yaygındır ve kaygı düzeyi düştükçe geriler. ### Deprem kaygısı için EMDR kaç seans sürer? Tek bir travmatik olayda genellikle 6–10 seans planlanır. Birden fazla afet deneyimi, kayıp veya çocukluk travmasının eşlik ettiği durumlarda süreç uzayabilir. İlk görüşmede kişiye özel bir yol haritası çıkarılır. ### İlaç kullanmam gerekir mi? Bu kararı psikiyatri hekimi verir. Psikoterapi tek başına ya da ilaç tedavisiyle birlikte uygulanabilir; araştırmalar psikoterapinin uzun vadede tekrarlama riskini düşürmede etkili olduğunu gösteriyor. ### Deprem kaygısı için online terapi işe yarar mı? Evet. EMDR dâhil travma odaklı protokoller online ortamda uygulanabilmektedir. Şehir dışında yaşayan ya da kliniğe gelmekte zorlanan danışanlar için uygun bir seçenektir.